Opis

Zaprezentowane w książce wspomnienia Smorodinowa, który tak jak Aleksander Apuchtin był zwolennikiem zrusyfikowania szkolnictwa, są przede wszystkim ciekawym źródłem do poznania postaw młodzieży i społeczeństwa polskiego wobec działań władz rosyjskich zmierzających do wykorzenienia polskości. Ale pamiętniki te mają jeszcze inną wartość. Otóż ukazują one mentalność tych Rosjan, którzy przejęci swą misją polityczną, pracowali nad wykorzenieniem uczuć narodowych wśród najmłodszej części społeczeństwa, czyli dzieci i młodzieży. Obrazują też postawę prowincjonalnej społeczności wobec Rosjan i wszystkiego co rosyjskie. Zawarta jest w nich charakterystyka stosunków panujących wśród samych Rosjan, którzy w Królestwie Polskim do czasu wybuchu rewolucji 1905 r. nie przekroczyli 6,5 proc. ogółu mieszkańców. W tych pamiętnikach również sam Smorodinow daje odpowiedź, dlaczego wszelkie zabiegi rusyfikacyjne były skazane na niepowodzenie. Już w latach dziewięćdziesiątych XIX w. autor miał świadomość fiaska wszelkiej polityki rusyfikacji szkolnictwa polskiego. Był więc poniekąd zadowolony z przejścia na emeryturę, bo nie oglądał klęski swojej pracy wychowawczej w czasie rewolucji 1905 r.