Opis

Powstanie roku 1863 ma już bogatą literaturę. W bibliografii Eligiusza Kozłowskiego z 1964 r. uwzględniono 10 225 opracowań monograficznych, rozpraw i wspomnień uczestników walki. Jej wydanie miało ważne znaczenie dla podejmowania dalszych studiów nad dziejami 1863 r., a największe znaczenie miała seria „Powstanie Styczniowe. Materiały i Dokumenty”. W efekcie wieloletniej pracy historyków polskich i rosyjskich opublikowano 25 tomów bezcennych dokumentów, pochodzących z archiwów krajowych i zagranicznych, głównie rosyjskich, które ułatwiły prowadzenie badań, ale też uświadomiły, że źródła do dziejów powstania styczniowego mogą znajdować się jeszcze w wielu archiwach zagranicznych. W roku 1972 ukazała się synteza powstania styczniowego pióra Stefana Kieniewicza (wznowiona w 1983 r.). Obszerna, licząca 800 stron, publikacja stanowi z jednej strony pewnego rodzaju podsumowanie wyników badań, a z drugiej inspiruje do podejmowania kwestii, które zostały w tej syntezie jedynie zamarkowane, a czasami i pominięte. Nie wyczerpuje też wszystkich aspektów epoki powstańczej wydawnictwo przygotowane z okazji 120. rocznicy wybuchu powstania – Powstanie styczniowe 1863-1864. Wrzenie. Bój. Europa. Wizje (druk dopiero w 1990 r.), pod redakcją Sławomira Kalembki, który w „Zamknięciu” książki wymienił zagadnienia czekające jeszcze na badaczy. Upomniał się m.in. o ustalenie liczby poległych i represjonowanych, o całościową ocenę dorobku dotychczasowych badań nad epoką powstania, wreszcie domagał się przygotowania serii regionalnych opracowań, dających podstawę do podjęcia nowej próby syntezy dziejów roku 1863. Wiele problemów, które przywołał S. Kalembka, podjętych zostało na sesji lubelskiej pt. Powstanie styczniowe. Sprawy, regiony, ludzie, zorganizowanej przez Wiesława Śladkowskiego w 130. rocznicę. Inne zagadnienia, zamieszczone w publikacjach z ostatnich 10 lat, omówił K. Groniowski. W 140. rocznicę powstania styczniowego Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk i Instytut Historii Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach zorganizowały w dniach 24-27 kwietnia 2003 r. sesję, której uczestnikami byli historycy polscy i rosyjscy. Redaktorzy publikacji sądzą, że prezentowany tom, będący pokłosiem tejże konferencji (z 40 referatów publikujemy 36), poszerzy stan wiedzy o przebiegu samej walki i losu jej uczestników na zsyłce i wygnaniu. Będzie także uzupełnieniem badań nad historiografią i tradycją powstania styczniowego.