Nowości – HISTORIA

Nowości - HISTORIA
K. Bracha (red.), Antiphonarium Kielcense. Antyfonarz kolegiaty kieleckiej (ok. 1372 r.). Wydanie fototypiczne z komentarzem, 2020, cena 300,00 zł

Okładka, Antiphonarium Kielcense. Antyfonarz kolegiaty kieleckiej, Krzysztof Bracha red.Krzysztof Bracha (red.), Antiphonarium Kielcense. Antyfonarz kolegiaty kieleckiej (ok. 1372 r.). Wydanie fototypiczne z komentarzem, 2020,  732 s., format 34,0×23,5 cm, ISBN 978-83-7133-780-2, 978-83-8144-387-6, cena 300,00 zł

Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego oraz Wydawnictwa „Jedność” ukazała się wyjątkowa publikacja – fototypiczna edycja rękopisu Antyfonarza kieleckiego z ok. 1372 r., bezcennej księgi liturgicznej przechowywanej w skarbcu Bazyliki Katedralnej w Kielcach pw. Wniebowzięcia NMP, w wyjątkowej, przepięknie zdobionej szacie edytorskiej.

Antyfonarz kielecki jest jednym z najstarszych i najcenniejszych polskich rękopisów liturgicznych, zawierającym tekst Oficjum o Świętym Stanisławie autorstwa Wincentego z Kielc wraz z hymnem Gaude Mater Polonia. Został przepisany ok. 1372 r. (być może krótko przed tą datą?) na zlecenie i z fundacji kanonika kieleckiego i kustosza krakowskiego Mikołaja syna Goworka (Goworkowica).

Antyfonarz utożsamiany jest przede wszystkim z prymarnym przekazem rękopiśmiennym Oficjum o św. Stanisławie, do którego należy słynny hymn Gaude Mater Polonia.

Hymn Gaude Mater Polonia do czasów bitwy pod Grunwaldem i popularyzacji Bogurodzicy spełniał funkcję pieśni ojczyźnianej (carmen patrium). Śpiewamy go do dziś podczas inauguracji roku akademickiego we wszystkich polskich uczelniach.

Inicjatorem projektu wydania Antyfonarza kieleckiego był profesor Krzysztof Bracha, badacz średniowiecza. Antyfonarz jest pięknym darem Uniwersytetu Jana Kochanowskiego dla mieszkańców regionu i środowiska naukowego w roku jubileuszowym obchodów 50-lecia powołania do życia kieleckiej uczelni. Młoda uczelnia oddaje tym samym szacunek starej historii, która stała się także cząstką dziejów lokalnych, przeszłości godnej pamięci. Warto dodać, że jubileusz Uniwersytetu Jana Kochanowskiego zbiega się w czasie z rocznicą 850-lecia powstania kolegiaty kieleckiej.

K. Bracha red., Debaty świętokrzyskie Vol. 3/2020, „200 lat kasaty Świętego Krzyża. Kasata opactwa benedyktyńskiego ze Świętego Krzyża na Łyścu w 1819 r., Przyczyny, przebieg i konsekwencje”. Materiały z konferencji odbytej na Św. Krzyżu w dniach 31.05-1.06.2019 r., 2020, cena 50,40 zł

Okładka, Debaty świętokrzyskie Vol. 3/2020, Krzysztof Bracha red.Krzysztof Bracha red., Debaty świętokrzyskie Vol. 3/2020, „200 lat kasaty Świętego Krzyża. Kasata opactwa benedyktyńskiego ze Świętego Krzyża na Łyścu w 1819 r., Przyczyny, przebieg i konsekwencje”. Materiały z konferencji odbytej na Św. Krzyżu w dniach 31.05-1.06.2019 r., 2020, 302 s., format B5, ISBN 978-83-7133-871-7; 978-83-60777-85-5, cena 50,40 zł

Teksty w niniejszej publikacji są pokłosiem odbytej konferencji „200 lat kasaty Świętego Krzyża. Kasata opactwa benedyktyńskiego ze Świętego Krzyża na Łyścu w 1819 r., Przyczyny, przebieg i konsekwencje”, która odbyła się na Św. Krzyżu w dniach 31.05-1.06.2019 r. Tematyka konferencji dotyczyła szeroko pojmowanej problematyki genezy i następstw edyktu kasacyjnego aż do czasów współczesnych. To, co definiuje współczesny obraz klasztoru i jego miejsca w krajobrazie religijnym i kulturowym regionu, jest nadal powiązane z decyzją sprzed 200 lat i jej konsekwencjami.  Te zmieniające się w ciągu ostatnich dwóch stuleci losy opactwa z jednej strony: likwidacja konwentu, dewastacja budynków klasztornych, utrata archiwum, skarbca, biblioteki, zmiana budynków na funkcje więzienne, świeckie, dywersyfikacja majątku i strata części zabudowań oraz próby laicyzacji miejsca w czasach PRL, a z drugiej: ożywcze i dające nadzieję na dalsze funkcjonowanie manifestacje patriotyczne w okresie narodowej irredenty, sprowadzenie Misjonarzy Oblatów MN i powolna odbudowa prestiżu klasztoru, to tematyka wielowątkowa i godna pogłębionej refleksji naukowej.

J. Drążyk, W. Kowalski red., Reformacja w Małopolsce w starodrukach i historiografii, 2020, cena 33,60 zł

Okładka, Reformacja w Małopolsce w starodrukach, Jolanta Drążyk, Waldemar Kowalski red.Jolanta Drążyk, Waldemar Kowalski red., Reformacja w Małopolsce w starodrukach i historiografii, 2020, 136 s., format B5, ISBN 978-83-7133-864-9, cena 33,60 zł

Publikacja zawiera zbiór kilku artykułów i komunikatów poprzedzonych słowem wstępnym przygotowanym przez Henryka Suchojada. Zostały one przygotowane z okazji jubileuszu reformacji. W roku 2017  minęło 500 lat od wystąpienia Marcina Lutra (31 października 1517 r.) – zakonnika augustiańskiego, który wywiesił na drzwiach katedry w Wittenberdze 95 tez, w których sprzeciwił się sprzedaży odpustów oraz występującym w Kościele nadużyciom. Wydarzenia zapoczątkowane przez Lutra powodowały szereg przemian, które dotknęły niemal każdej dziedziny życia.

Ponadto książka upamiętnia postać wybitnego badacza reformacji Profesora Wacława Urbana – wieloletniego pracownika naukowego obecnego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, który włożył duży wkład w rozwój kieleckiej uczelni oraz w kształtowanie życia naukowego i kulturalnego w Kielcach i regionie świętokrzyskim.

 

Spis treści

Od redakcji, s. 7

Henryk Suchojad, Słowo wstępne, s. 11

Waldemar Kowalski, Reformacja a edukacja religijna w Małopolsce w połowie XVI wieku. Najważniejsze problemy i postulaty badawcze, s. 15

Izabela Bożyk, Zbory ewangelicko-reformowane między Pilicą a Wisłą w dobie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (1809–1849), s. 27

Kazimierz Bem, Parafia ewangelicko-reformowana w Sielcu w XIX i XX wieku. Kościół, pastorzy, wierni, s. 51

Wojciech Rudkowski, Życie codzienne parafii ewangelicko-augsburskiej w Kielcach (na podstawie pierwszego „Protokólarza posiedzeń Dozoru Kościelnego”), s.  81

Zdzisław Pietrzyk, Wacław Urban jako historyk reformacji, s. 91

Ewa Szląpek, Wystawy w Bibliotece Uniwersyteckiej w Kielcach zorganizowane z okazji 500-lecia reformacji, s. 105

Autorzy, s. 125

Indeks osób, s. 129

R. Gryz, M. Wójcik (red.), Homo Homini Res Sacra. Dokumentacja historyczna spotkań w Centrum Dialogu w Paryżu (1973-1989), t. 2: maj 1975 – maj 1977, 2020, cena 90,30 zł

Okładka, Homo Homini Res Sacra, tom 2, Ryszard Gryz, Mirosław Wójcik red.Ryszard Gryz, Mirosław Wójcik (red.), Homo Homini Res Sacra. Dokumentacja historyczna spotkań  w Centrum Dialogu w Paryżu (1973-1989), t. 2: maj 1975 – maj 1977, 2020, 563 s., format 24,6×19,0 cm, ISBN 978-83-7133-847-2, cena 90,30 zł, plik PDF publikacjiHomo Homini Res Sacra

 

Niniejsza publikacja stanowi drugi tom edycji źródeł związanych z działalnością i spotkaniami organizowanymi przez Centrum Dialogu w Paryżu w latach 1975-1977. Założoną i zrealizowaną ideą twórców ośrodka była otwarta debata o wolności i humanistycznym dziedzictwie Polski i Polaków we współczesnym świecie. W pierwszych latach istnienia pallotyńskiego Centrum Dialogu wykłady zaprezentowali w kolejności chronologicznej: Zbigniew Herbert, Jerzy Turowicz, Czesław Miłosz, Stefan Kisielewski, Roman Palester, Mieczysław Krąpiec, Wojciech Skalmowski, Jan Błoński, Kazimierz Brandys, Włodzimierz Sedlak, Jerzy Starnawski, Adam Michnik i Andrzej Micewski. Tylko w czasach istnienia PRL w paryskim Centrum Dialogu zorganizowano około stu osiemdziesięciu odczytów, dyskusji i wieczorów autorskich.  Niniejsza edycja paryskich spotkań została przygotowana przez zespół badawczy złożony głównie z pracowników naukowych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

Głównym celem omawianej serii edytorskiej jest oddanie czci wszystkim, którzy przyczynili się sto lat temu do odzyskania niepodległości przez Polskę oraz uwiecznienie polskiego dziedzictwa kulturowego na Obczyźnie. Dorobek intelektualny wynikający z działalności Centrum Dialogu jest istotnym rozdziałem dziejów polskiej emigracji XX wieku. Założono, że przedsięwzięciu będzie kontynuowane w kolejnych tomach.

Publikacja adresowana jest do historyków polskiej emigracji w XX wieku, krytyków i historyków współczesnej literatury polskiej oraz do badaczy dziedzictwa kulturowego Polski w XX wieku.

K. Justyniarska-Chojak, Inwentarze pośmiertne z małych i średnich miast Małopolski (w XVI-XVIII wieku), 2020, cena 86,10 zł

Katarzyna Justyniarska-Chojak, Inwentarze pośmiertne z małych i średnich miast Małopolski (w XVI-XVIII wieku), 2020, 652 s., format B5, ISBN 978-83-7133-761-1, cena 86,10 zł

Tematem niniejszej publikacji są inwentarze pośmiertne, wpisane pomiędzy XVI-XVIII stuleciem do ksiąg miejskich małopolskich miasteczek i miast średniej wielkości. Inwentarze pośmiertne, czyli spisy wszelkich dóbr nieruchomych i ruchomości, jakie zmarły po sobie zostawił, powstawały z myślą o ochronie praw spadkowych spadkobierców, szczególnie nieletnich. W praktyce chodziło o spisanie i zabezpieczenie majątku zmarłego oraz określenie zobowiązań  natury finansowej, jakie po nim pozostały. Wiązało się to z obowiązkiem  uregulowania wszelkich długów zmarłego przez osoby biorące udział w spadkobraniu. Inwentarze pośmiertne umożliwiają badanie kwestii związanych z praktycznym funkcjonowaniem prawa spadkowego w miastach, rządzących się prawem magdeburskim. Pośmiertne rejestry mienia są również jedynym w swoim rodzaju źródłem,  pozwalającym na poznanie wielu aspektów mieszczańskiej kultury materialnej, w tym istnienia przedmiotów będących symbolami statusu społecznego. Pośrednio niosą ze sobą informacje dotyczące powiązań rodzinnych i społecznych osób, których mienie spisywano oraz przykłady świadczące o funkcjonowaniu władz miejskich w małych i średnich ośrodkach miejskich.

S. Konarska-Zimnicka, P. Piotrowski, Albumasar i jego „Ysagoga minor”, 2020, cena 44,10 zł

Okładka, Albumasar i jego „Ysagoga minor”, Sylwia Konarska-Zimnicka, Piotr PiotrowskiSylwia Konarska-Zimnicka, Piotr Piotrowski, Albumasar i jego „Ysagoga minor”, 2020,  212 s., format B5, ISBN 978-83-7133-870-0, cena 44,10 zł

Niniejsza publikacja poświęcona jest Albumasarowi i jego dziełu Ysagoga minor zwanym również Mniejszym wprowadzeniem do astrologii. Utwór znany jest  w kręgach kultury łacińskiej w tłumaczeniu na język łaciński dokonany przez Adelarda z Bath i stanowi podręcznik wiedzy astrologicznej będącej  skróconą wersją Wielkiego wprowadzenia do astrologii, które w XV w. zostało opublikowane drukiem. Ysagoga minor znana była jedynie w wersjach rękopiśmiennych, spośród których zachowało się do naszych czasów tylko kilka. Dzieło to było powszechnie wykorzystywane przez cały okres wieków średnich przez miłośników nauki o oddziaływaniu ciał niebieskich, również na uniwersytecie krakowskim, albowiem w sposób kompleksowy, przystępny i przejrzysty prezentowało najistotniejsze prawidła wiedzy astrologicznej. Monografia ta wzbogacona o edycję krytyczną dzieła zamieszczoną w formie aneksu, adresowana jest nie tylko do historyków, ze szczególnym uwzględnieniem historyków nauki i kultury, ale również uczonych zajmujących się dziejami, nauką i kulturą muzułmańską, ponadto do czytelników zainteresowanych dziejami astrologii.

S. Konarska-Zimnicka, B. Wojciechowska, L. Kostuch (tłum. i oprac.) we współpracy z P. Piotrowskim, Albumasar, Flores Astrologie. Kwiatki Astrologii, 2020, cena 33,60 zł

Okładka, Albumasar, Flores Astrologie, Sylwia Konarska-Zimnicka, Beata Wojciechowska, Lucyna Kostuch Sylwia Konarska-Zimnicka, Beata Wojciechowska, Lucyna Kostuch (tłum. i oprac.) we współpracy z Piotrem Piotrowskim, Albumasar, Flores Astrologie. Kwiatki Astrologii, 2020, 172 s., format B5, ISBN 978-83-7133-859-5, cena 33,60 zł

Flores astrologie Albumasara były jednym z najbardziej popularnych dzieł do nauki astrologii tego autora, powielanym tak w wersjach rękopiśmiennych, jak i drukowanych w Europie XV i XVI wieku. Po wielokroć odwoływali się do niego średniowieczni astrologowie wywodzący się z kręgu kultury chrześcijańskiej. Flores astrologie vel Liber florum, ukazało się  drukiem po raz pierwszy w roku 1488 w Wenecji przez znakomitego drukarza i wydawcę Erharda Ratdolta. Ponowny dodruk miał miejsce w roku 1495. Do roku 1506 opublikowano kolejne 3 wydania już w wersji starodruku. Drukarze chętnie podejmowali się druku tego dzieła, gdyż cieszyło się ono niesłabnącą popularnością. Świadectwem tego jest znaczna liczba zachowanych po dziś dzień egzemplarzy starodruków, przechowywanych w europejskich, a więc również w polskich zbiorach bibliotecznych. Niniejsze polskojęzyczne tłumaczenie Flores Astrologie stanowi cenne źródło dla historyków, historyków nauki, ponadto dla badaczy historii kultury życia codziennego w średniowieczu, jak również dla kulturoznawców, badaczy kultury islamskiej i filozofów przyrody.

L. Kostuch, B. Wojciechowska, S. Konarska-Zimnicka, Rev. P. Tambor, Paradigms. Thinking Styles. Research Programs. How Does Science Change? 2020, cena 21,00 zł

Okładka, Paradigms. Thinking Styles., Lucyna Kostuch, Beata Wojciechowska, Sylwia Konarska-ZimnickaLucyna Kostuch, Beata Wojciechowska, Sylwia Konarska-Zimnicka, Rev. Paweł Tambor, Paradigms. Thinking Styles. Research Programs. How Does Science Change? 2020, 140 s., format B5, ISBN 978-83-7133-845-8, cena 21,00 zł

Contents

Introduction  ………………………………………………… 7

LUCYNA KOSTUCH (Institute of History, Jan Kochanowski University in Kielce) Ancient and modern results of the observation of animal behaviour based  on the fox. Between the humanist paradigm and the natural paradigm ….. 9

AGNIESZKA KIJEWSKA (Faculty of Philosophy, The John Paul II Catholic University of Lublin) The history of medieval philosophy and its historiography ……………. 27

BEATA WOJCIECHOWSKA (Institute of History, Jan Kochanowski University in Kielce) Blood science. From Galen to William Harvey – transformations  of the paradigm until the end of the seventeenth century …………….. 43

SYLWIA KONARSKA-ZIMNICKA (Institut of History, Jan Kochanowski University in Kielce) From astronomy to astrology and back. Thoughts of a medievalist ……… 55

REV. PAWEŁ TAMBOR (Faculty of Theology, Faculty of Philosophy, The John Paul II Catholic University of Lublin) From a static Universe to an expanding Universe: a paradigm shift  or a change in thought style? …………………………………. 71

YVES GASPAR (Trinity Hall, University of Cambridge, United Kingdom) A different universe – attempts to address the crisis of modern theoretical  cosmology ………………………………………………. 91

ADAM ŚWIEŻYŃSKI (Institute of Philosophy, Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw) From the ideas of spontaneous generation and cosmic origin of life  to the bilinear concept of biogenesis  ……………………………. 101

REV. ROMAN KULIGOWSKI A paradigm shift is not a shift of moral rules or values ………………. 127

J. Z. Pająk, Wojna a społeczeństwo. Galicja w latach 1914-1918, 2020, cena 126,00 zł

Okładka, Wojna społeczeństwo. Galicja w latach 1914-1918, Jerzy Z. PająkJerzy Z. Pająk, Wojna społeczeństwo. Galicja w latach 1914-1918, 2020, 326 s., format 28×21,5 cm, ISBN 978-83-7133-896-0, cena 126,00 zł

Publikacja wpisuje się w nurt badań nad historią społeczeństwa polskiego przełomu XIX i XX wieku. Rozważania w niej zawarte są kontynuacją prac, których wyniki dotyczące kształtowania się postaw politycznych i narodowych społeczeństwa Galicji w warunkach Wielkiej Wojny zostały opublikowane w książce pt.  Od autonomii do niepodległości. Kształtowanie się postaw politycznych i narodowych społeczeństwa Galicji w warunkach Wielkiej Wojny 1914-1918 (2012).  Tym razem Autor podjął jako główny problem swojej książki określenie wpływu I wojny światowej na życie Galicji w latach 1914-1918. Wpływu zarówno negatywnego wyrażanego przez straty materialne i zniszczenia wojenne, migracje, demoralizację, jak i pozytywnego w zakresie aktywizacji i samoorganizacji społeczeństwa, przemian w świadomości społecznej i politycznej. Obszar opisywany przez Autora był zróżnicowany pod względem cywilizacyjnym i narodowym, stąd istotną część pracy stanowią rozważania dotyczące odnajdywania się w czasie wojennym Polaków, Ukraińców i Żydów. Mimo pojawiających się w ostatnim czasie opracowań brak było dotychczas całościowego opracowania tematu. Publikacja może okazać się interesująca dla szerokiego kręgu odbiorców: studentów i doktorantów oraz osób zainteresowanych historią ziem polskich w szczególności Galicji w latach I wojny światowej.

J. Pielas, Oleśniccy herbu Radwan w XV-XVII wieku. Z dziejów szlachty małopolskiej doby nowożytnej, 2020, cena 46,20 zł

Okładka, Oleśniccy herbu Radwan w XV-XVII wieku, Jacek PielasJacek Pielas, Oleśniccy herbu Radwan w XV-XVII wieku. Z dziejów szlachty małopolskiej doby nowożytnej, 2020, 188 s., format B5, ISBN 978-83-7133-853-3, cena 46,20 zł

Publikacja poświęcona jest dziejom małopolskiej rodziny szlacheckiej – Oleśnickich herbu Radwan, której początki sięgają połowy XV wieku, zaś jej ostatni męscy przedstawiciele żyli i działali publicznie jeszcze w drugiej połowie XVII wieku. Niniejsze opracowanie pozwala z jednej strony na ostateczne rozróżnienie tej rodziny i jej przedstawicieli od znacznie słynniejszej i bardziej wpływowej, zwłaszcza w wiekach XV-XVI, familii Oleśnickich herbu Dębno (z którymi często w literaturze historycznej mylono Radwanitów), z drugiej strony zaś jest próbą ukazania bardzo interesujących losów rodziny, której część w połowie XVI wieku z województw krakowskiego i sandomierskiego przeniosła się na wschodnie tereny Rzeczypospolitej (bełskie, chełmskie) i weszła w koligacje z Zamoyskimi herbu Jelita.

Książka przeznaczona jest dla historyków zajmujących się dziejami stanu szlacheckiego w dawnej Rzeczypospolitej, w szczególności genealogów i badaczy społeczeństwa szlacheckiego doby nowożytnej. Potencjalnymi odbiorcami opracowania są także regionaliści gromadzący informacje na temat dziejów Małopolski, zamieszkującej jej szlachty i historii poszczególnych miast i miejscowości położonych na jej obszarze.

K. Ryszewska, Historia badań archeologicznych w czasach II Rzeczypospolitej na obszarze województwa kieleckiego, cz. I: lata 1918-1928, 2021, cena 37,80 zł

Okładka, Historia badań archeologicznych w czasach II Rzeczypospolitej na obszarze województwa kieleckiego, Katarzyna RyszewskaKatarzyna Ryszewska, Historia badań archeologicznych w czasach II Rzeczypospolitej na obszarze województwa kieleckiego, cz. I: lata 1918-1928, 2021, 228 s., format B5, ISBN 978-83-7133-898-4, cena 37,80 zł

Publikacja poświęcona jest historii badań archeologicznych prowadzonych w okresie II RP na obszarze dawnego województwa kieleckiego w latach 1918–1928, a więc czasów związanych przede wszystkim z działalnością Państwowego Grona Konserwatorów Zabytków Prehistorycznych (PGKZP). Omawiany okres rozpoczyna moment odzyskania przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918, a kończy 1928 r., kiedy to tę organizację rozwiązano. Planowana część druga będzie obejmować lata 1929–1939. Rozprawa stanowi kontynuację opracowania Historia badań archeologicznych na obszarze międzyrzecza Wisły i Pilicy w XIX i na początku XX wieku (2013).

W pracy omówiono rozmaite przejawy zainteresowania zabytkami archeologicznymi.

Przedstawiono archeologiczną działalność miejscowych stowarzyszeń – oddziałów Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (PTK), niekiedy inspirujących prowadzenie poszukiwań i badań archeologicznych, a także współpracujących z PGKZP, przede wszystkim w zakresie inwentaryzacji i ochrony zabytków. Opisano kilka istniejących wówczas w regionie kolekcji muzealnych, przeważnie placówek działających przy oddziałach PTK, oraz zbiorów prywatnych. Przedstawiono okoliczności niektórych dokonanych wówczas przypadkowych odkryć archeologicznych. Scharakteryzowano badania archeologiczne (powierzchniowe i wykopaliskowe) prowadzone na terenie ówczesnego województwa kieleckiego zarówno przez miejscowych archeologów, z reguły amatorów, jak i profesjonalnych badaczy przybywających na Kielecczyznę z dużych ośrodków naukowych. Szczególnie dużo miejsca i uwagi poświęcono działalności na omawianym obszarze konserwatorów PGKZP, zajmujących się nie tylko inwentaryzacją i ochroną zabytków archeologicznych, lecz także prowadzących na wielu stanowiskach omawianego regionu badania terenowe, niekiedy wielosezonowe. Krąg odbiorów publikacji stanowić mogą: archeolodzy i historycy, pasjonaci polskiej archeologii i historii jej najważniejszych odkryć, miłośnicy dziejów ziemi świętokrzyskiej.

A. Sauczuk, A. Radziuk (oprac.), W. Caban (red.), Album powstańców 1863 roku z Grodzieńszczyzny, 2020, cena 105,00 zł

Okładka, Album powstańców 1863 roku z Grodzieńszczyzny, Alesia Sauczuk, Aliaksandr Radziuk oprac., Wiesław Caban red.Alesia Sauczuk, Aliaksandr Radziuk (oprac.), Wiesław Caban (red.), Album powstańców 1863 roku z Grodzieńszczyzny, 2020, 232 s., format 24,0 x 27,5 cm, ISBN 978-83-7133-887-8, cena 105,00 zł

Wybuch powstania styczniowego w Królestwie Polskim oraz na Litwie, Białorusi i Ukrainie poprzedziły manifestacje religijno-patriotyczne 1861 r. Wydarzenia te stały się inspiracją do wykonania fotografii, znajdujących się w prezentowanym albumie. Wykonywanie zdjęć w stroju żałobnym i z emblematami świadczącymi o polskości było swoistego rodzaju protestem przeciwko caratowi.

Manifestacje religijno-patriotyczne 1861 r. objęły całą Białoruś, jednak najintensywniej wystąpiły w zachodniej części, czyli na Grodzieńszczyźnie, a głównie w samym Grodnie.

Dzięki Józefowi Markiewiczowi, zesłańcy syberyjskiemu, pieczołowicie chroniącemu i opisującemu fotografie grodzian, i dzięki jego synowi Piotrowi,  który album przekazał do grodzieńskiego muzeum, możemy poznać grupę osób żyjących  w tych czasach i być może niejednokrotnie uczestniczących w opisywanych zdarzeniach.

Publikacja może okazać się interesująca dla  historyków podejmujących tematykę powstania styczniowego na ziemiach białoruskich oraz dla miłośników fotografii, którzy szukają jej początku na ziemiach byłej Rzeczypospolitej.

H. Wójcik-Łagan, Od Żanny Kormanowej do…? O nauce historycznej i nauczaniu historii przed przełomem październikowym w 1956 roku i po nim. Materiały i komentarze, 2020, cena 58,80 zł

Okładka, Od Żanny Kormanowej do…? O nauce historycznej, Hanna Wójcik-ŁaganHanna Wójcik-Łagan, Od Żanny Kormanowej do…? O nauce historycznej i nauczaniu historii przed przełomem październikowym w 1956 roku i po nim. Materiały i komentarze, 2020, 374 s., format B5, ISBN 978-83-7133-848-9, cena 58,80 zł

Niniejsza publikacja składa się z dwóch części. W części pierwszej zawarto wyjaśnienie tendencji obecnych w nauce historycznej i w nauczaniu historii w trzech powojennych dekadach XX wieku, ukazanych w porządku chronologicznym i ewolucyjnym. Związki nauki z nauczaniem były oczywiste, zgodne z ponadczasową dyrektywą, mówiącą o tym, że w historii szkolnej należy uwzględnić bieżący dorobek badań dziejów. Warto podkreślić, że w pierwszych dekadach ów związek był wyjątkowo trudny z tego powodu, że sama nauka podlegała silnej presji politycznej i oddziaływaniom radzieckiego modelu marksizmu-leninizmu.

W części drugiej książki opisano wybrane fragmenty rozpraw i artykułów (wypisy źródłowe), przedstawione zgodnie z chronologią ich ukazania się. Nakreślone zostały także sylwetki autorów oraz zestawione wybrane pozycje z ich dorobków dydaktyczno-historycznych.

Publikacja adresowana jest do dydaktyków historii, studentów historii oraz wszystkich zainteresowanych nauczaniem historii w Polsce w połowie XX wieku.

„Almanach Historyczny”, t. 22, red. Jacek Legieć, 2020, cena 71,28 zł

Okładka, „Almanach Historyczny”, t. 22, red. Jacek Legieć„Almanach Historyczny”, t. 22, red. Jacek Legieć, 2020, 452 s., format B5, ISSN 1642-4530, cena 71,28 zł

Artykuły

11……….Mariusz Bartnicki (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w  Lublinie), U źródeł legendy o „czapce Monomacha”. Włodzimierz Monomach w średniowiecznym piśmiennictwie ruskim XII–XV wieku

35………. Agata Chrobot (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Wojny włoskie w dialogu pasterzy. Ecloga Georgii Sabini de Gallo ad Ticinum capto, scripta ad Stanislaum a Lasco Poloniae Baronem

49………. Paweł Madejski (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), Graffiti w Janowcu XVI – połowa XX wieku

69……….. Mariusz Sawicki (Uniwersytet Opolski), Zabójstwo Wincentego Aleksandra Gosiewskiego w relacjach dyplomatów francuskich

93……… Katarzyna Paduch (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie), Obowiązki i  zadania zarządcy rezydencji magnackiej w  świetle instrukcji murgrabiego pałacu podhoreckiego Ignacego Różyckiego z 1813 roku

117………. Jarosław Kita (Uniwersytet Łódzki), Konkurencja źródeł mineralnych i ropy naftowej na terenie Galicji w drugiej połowie XIX i w początkach XX wieku (do 1914 roku)

135………. Małgorzata Nossowska (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), La Roumanie à l’ombre de Marie. La Roumanie vue par la presse populaire de Paris à l’heure de la Conférence de Paris

155………. Witold Jarno (Uniwersytet Łódzki), Uwarunkowania przybycia Armii Polskiej we Francji do Polski wiosną 1919 roku

181………. Małgorzata Przeniosło (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Piotr Kądziela (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Maksymilian Rose (1883– 1937) – pioneer of brain research, Professor of the Stefan Batory University in Vilnius

199……… Regina Renz (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Wieś i miasteczko w dwudziestoleciu międzywojennym – wzajemne relacje (na przykładzie Kielecczyzny)

213…….. Katarzyna Ryszewska (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Osiągnięcia Jana Samsonowicza (1888–1959) w badaniach pradziejów regionu świętokrzyskiego

237…….. Anita Młynarczyk-Tomczyk (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Kieleckie szkolnictwo w  obchodach Tysiąclecia Państwa Polskiego 1957– 1966/67

277……….Dzmitry Matwiejczyk (Narodowe Historyczne Archiwum Białorusi, Mińsk), Pamiętnikarstwo XIX wieku we współczesnej historiografii białoruskiej: osiągnięcia i problemy rozwoju

305………. Marek Woźniak (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), SŁOWO jako narzędzie kreowania i zawłaszczania przeszłości w dyskursie/dyskursach publicznych

Materiały źródłowe

329…….. Krzysztof Latawiec (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), Jacek Legieć (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), Korespondencja między carem Aleksandrem II a generałem-gubernatorem kijowskim Aleksandrem Bezakiem z 1865 roku

Artykuły recenzyjne, recenzje i polemiki

355……… Wojciech Kęder (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie), Luter na nowo odkrywany? Uwagi na marginesie książki Pawła Lisickiego o ojcu reformacji

369…….. Przemysław P. Szpaczyński (Zielona Góra), Spór o relacje Marcina Lutra z ojcem i o to, kto doprowadził do rozłamu w Kościele

401……… Dziedzictwo klasztoru Augustianów-eremitów z Książa Wielkiego. Dokumenty z lat 1783–1900, zebrała i opracowała Agnieszka Fluda-Krokos, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2019 – Ewa Danowska (Polska Akademia Umiejętności, Kraków)

405……… Аляксандр Радзюк, Пад скіпетрам Расейскай імперыі: Рэпрэсіўная палітыка царызму на землях Беларусі ў канцы ХVIII – першай палове ХІХ ст., Гародня– Кракаў 2017 – Andrzej Tichomirow (Grodzieńskie Państwowe Muzeum Historii Religii)

417…….. Bitwa o Przemyśl. Alexandra Watsona obraz frontu wschodniego I wojny światowej – Jerzy Z. Pająk (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach)

423……… Д.Ч. Матвейчык, Удзельнікі паўстання 1863–1864 гадоў: біяграфічны слоўнік (паводле матэрыялаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі), Мінск 2016 – Wasil Hierasimczyk (Grodno)

429……….. Komentarz do Sporu o  postawę szlachty polskiej wobec króla i  państwa, autorstwa Przemysław P. Szpaczyńskiego, zamieszczonego w „Almanachu Historycznym” 2019, t. 21, s. 321–354  – Urszula Świderska-Włodarczyk (Uniwersytet Zielonogórski)

Kronika naukowa

437……… Ogólnopolska konferencja naukowa „Władza i polityka w czasach nowożytnych. Dyplomacja i sprawy wewnętrzne”, Łódź, 10–11 października 2019 roku – Małgorzata Karkocha (Uniwersytet Łódzki)

In memoriam

445………. In memoriam. Pamięci profesora Stefana Iwaniaka (1933–2019)  – Ryszard Gryz (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach)

449………..Zasady przyjmowania tekstów do druku i  procedury recenzowania obowiązujące w „Almanachu Historycznym”